به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دیارمیرزا، ناصر عظیمی در یادداشتی در رابطه با استبداد صغیر و نقش برجسته گیلان درسقوط این استبداد نوشت: «وقتی محمد علی شاه قاجار با کمک لیاخوف روسی، در دوم تیرماه سال ۱۲۸۷ خورشیدی مجلس یعنی نماد انقلاب مشروطه و قانون خواهی را برانداخت و این براندازی بیش از یک سال یعنی تا بیست و دوم تیرماه ۱۲۸۸ خورشیدی ادامه یافت، به جز تبریز قهرمان که نخستین شعلههای مقاومت علیه استبداد را برافروخت، این فقط گیلان بود که کنشگران مشروطه خواه را سازمان میداد تا استبدادِ دو باره بازگشته به ایران را براندازد. این نکته را برای نخستینبار تنها فریدون آدمیّت بود که اندکی برجسته کرد.
و به ما یادآور شد که تاریخنویسانِ ایرانی نتوانسته و یا نخواستهاند اهمیت این حرکتِ تاریخساز را تشخیص و تمیز دهند. او در همسنجی بین نقش تبریز و بختیاریها با مجاهدینِ گیلان، در مبارزه با استبداد صغیر مینویسد: میدانیم که در آستانه فتح تهران تبریز موضع دفاعی به خود گرفت بود، چه رسد به اینکه در فکر گرفتن پایتخت باشد یا عزل محمدعلیشاه را بخواهد. این کار را انقلابیان گیلان از عهده برآمدند.
حتی چنانکه خواهیم دید انجمن ایالتی تبریز برآن شد که مجاهدان گیلان را از حرکت به سوی تهران باز دارد. اما مشروطه خواهان گیلان آن رأی را طرد کردند. نکته با معنی دیگر اینکه، مشارکتِ اردوی بختیاریان در فتح پایتخت، تنها عکس العملی بود در برابر پیشروی مجاهدان گیلان، ورنه بختیاریان، نخست قصد آمدن به تهران را نداشتند، بلکه در پی این بودند که فرمانروایی خود را در منطقه اصفهان به دولت مرکزی تحمیل گردانند. به عبارت دیگر سیاست حرکت انقلابی را مجاهدان گیلانی تعیین کردند. حقیقتی که تاریخنویسان مشروطیت به روشنی تمایز نداده اند.»
عکس از: مجموعه حسن اکبری / گیلان قدیم
