فاطمه صدرا | نویسنده و تحلیلگر رسانه و هوش مصنوعی
سؤالی برای آینده | ۲: آیا بودجه فرهنگی بدون تحلیل داده، فقط تکرار هزینههای گذشته است؟
فاطمه صدرا | نویسنده و تحلیلگر رسانه و هوش مصنوعی : هر سال، بخش قابل توجهی از بودجههای فرهنگی صرف برگزاری رویدادها، جشنوارهها و برنامههایی میشود که با نیتهای مثبت آغاز میشوند. اما پرسش اصلی اینجاست: چند درصد از این تصمیمها بر پایه داده و تحلیل واقعی گرفته میشوند؟
چند رویداد فرهنگی در سال گذشته برگزار شد؟ چه تعداد مخاطب واقعی داشتند؟ چه گروههایی از جوانان، هنرمندان یا فعالان فرهنگی در آن حضور داشتند؟ آیا پس از پایان برنامه، ارزیابی مستقلی از اثرگذاری آن انجام شد؟ در بسیاری از موارد، پاسخ این پرسشها روشن نیست. این ابهام نشان میدهد که فاصله میان هزینهکرد فرهنگی و سنجش اثربخشی فرهنگی همچنان یک چالش مدیریتی جدی است.
در بسیاری از موارد، الگوی تخصیص بودجه از سالهای قبل تکرار میشود؛ بدون آنکه مشخص باشد کدام برنامه بیشترین اثر اجتماعی را داشته، کدام گروه از شهروندان کمتر دیده شدهاند یا کدام سرمایهگذاری میتواند بازده فرهنگی بیشتری ایجاد کند. نتیجه، تکرار هزینههاست؛ نه الزاماً تکرار موفقیتها.
در جهان امروز، هوش مصنوعی نگاه ما به برنامهریزی فرهنگی را تغییر داده است. این فناوری میتواند الگوهای مشارکت شهروندان را تحلیل کند، علایق نسلهای مختلف را بشناسد، میزان اثرگذاری رویدادها را ارزیابی کند و حتی سناریوهای مختلف تخصیص بودجه را پیش از اجرا شبیهسازی کند. تصمیمگیری دیگر تنها بر تجربه استوار نیست؛ بلکه بر شواهد و دادههای قابل تحلیل تکیه دارد.
برای شهری مانند رشت و استان گیلان، این رویکرد تنها یک انتخاب فناورانه نیست؛ یک ضرورت مدیریتی است. وقتی منابع محدود هستند، هر تصمیم باید بیشترین ارزش فرهنگی و اجتماعی را ایجاد کند. دادهها نشان میدهند که کدام مسیر میتواند مشارکت مردم را افزایش دهد، هویت محلی را تقویت کند و سرمایهگذاری فرهنگی را به توسعه پایدار نزدیکتر سازد.
هوش مصنوعی جایگزین مدیران، هنرمندان یا کارشناسان فرهنگی نمیشود؛ اما میتواند تصمیمهای آنان را دقیقتر، شفافتر و آیندهنگرتر کند. تفاوت میان یک بودجه سنتی و یک بودجه هوشمند، در میزان پول نیست؛ در کیفیت دانشی است که آن را هدایت میکند.
شاید امروز مهمترین پرسش این نباشد که چقدر برای فرهنگ هزینه میکنیم؛ بلکه این باشد که بر اساس چه دادهای تصمیم میگیریم؟ زیرا آینده فرهنگ را نه حجم بودجه، بلکه کیفیت تصمیمهایی میسازد که پشت آن قرار دارد.
